Ferdydurke - analiza

Szczegółowa analiza powieści Ferdydurke Witolda Gombrowicza.

Ferdydurke - analiza

Epoka

Dwudziestolecie międzywojenne:
  • kreacjonizm w literaturze (Witkacy, Schulz, Gombrowicz. – tworzenie nowych światów zamiast realistycznego odtwarzania, obecność groteski,
  • pesymistyczny pogląd na cywilizację i kulturę (aż do katastrofizmu),
  • nawiązania: Freud, egzystencjaliści (człowiek jest samotny!).
Dzieło

Ferdydurke

Powieść wydana w Warszawie w 1937 r.

Groteska w Ferdydurke

• absurdalność świata przedstawionego, który nie poddaje się logicznej interpretacji, np. porwanie 30-letniego mężczyzny do szkoły i traktowanie jak ucznia, chłopi zachowujący się jak psy;

• obecność dziwaczności, karykatury, deformacji, np. przerysowani bohaterowie: Pimko

– Wielki Zdrabniacz, pozornie nowocześni Młodziakowie;

• łączenie sprzeczności: piękna z brzydotą, tragizmu i komizmu, np. śmieszny pojedynek na miny, którego następstwem jest jednak samobójstwo Syfona;

• parodiowanie konwencji literackich – bezsensowny tytuł czy kończące utwór „Koniec i bomba/ a kto czytał, ten trąba”, wiele aluzji literackich;

• szczególne traktowanie języka: mieszanie różnych stylów, tworzenie neologizmów itp.

Forma utworu

Chaos i porządek jednocześnie:

• przypominające teksty romantyczne udziwnienie kompozycji, epizodyczność,

• precyzyjny układ treści (trzy części – szkoła, stancja, dwór, połączone z symetrycznie umieszczonymi fragmentami o Filidorze i Filibercie).

Niejednorodność gatunkowa: powieść, pamiętnik, esej, powiastka filozoficzna, poemat dygresyjny…

• Różni narratorzy – pierwszoosobowy (Józio i autor), trzecioosobowy.

Bohaterowie

• Józio – trzydziestoletni mężczyzna, przeniesiony siłą do gimnazjum. Próbuje uciec przed narzucanymi mu formami, ma świadomość zniewolenia.

• Pimko – profesor gimnazjum, jego ideałem jest „upupienie”. Porywa Józia do szkoły.

• Syfon – uczeń gimnazjum, przedstawiciel niewinnych „chłopiąt”, popełnił samobójstwo po pojedynku na miny.

• Miętus – uczeń gimnazjum, jeden z wyzwolonych „chłopaków”, walczący na miny z Syfonem. Ucieka z Józiem na wieś; we dworze Hurleckich pragnie zbratać się z parobkiem (Walkiem).

• Młodziakowie – zdemaskowani przez Józia inteligenci udający nowoczesność, w rzeczywistości obłudni i drobnomieszczańscy. Rodzice nowoczesnej pensjonarki Zuty – uosobienia witalności i erotyzmu.

• Hurleccy – wujostwo Józia, właściciele majątku w Bolimowie. Konserwatywna rodzina podkreślająca różnice między państwem a chamstwem.

Ferdydurke jako powieść o…

• zniewoleniu człowieka przez Formę,

• destrukcyjnym wpływie kultury na jednostkę (ciągłe poczucie niższości!),

• niedojrzałości,

• polskim społeczeństwie międzywojennym (satyra na konserwatywne ziemiaństwo i inteligencję, która pozuje na nowoczesność),

• szkole, która utrzymuje w niedojrzałości („upupia”),

• miłości będącej kolejnym społecznym schematem,

• literaturze stanowiącej źródło powtarzanych setki razy form,

• nieautentyczności tkwiącej w języku.

Autor

Witold Gombrowicz

(1904 – 1969)

• pochodził z rodziny ziemiańskiej,

• studiował prawo w Warszawie, filozofię i ekonomię w Paryżu,

• w sierpniu 1939 roku wyjechał do Argentyny, do Europy wrócił w 1963 ( stypendium Fundacji Forda),

• od 1964 roku mieszkał we Francji (zmarł w Vence koło Nicei).

Najważniejsze utwory:

• powieści: Ferdydurke (1937), Trans-Atlantyk (1953 – Paryż), Pornografia (1960), Kosmos (1965),

• opowiadania: powiadania: Pamiętnik z okresu dojrzewania (1933), Bakakaj (1957),

• dramaty: Ślub (1953), Iwona, księżniczka Burgunda (1958), Operetka (1966),

• dzienniki z lat 1953 – 1969 (wydane w czterech tomach).

Za co punkty?

• Za wiedzę o pojęciu Formy

• Za rozsądne używanie terminu „kreacjonizm”

• Za dostrzeżenie roli groteski

• Za skojarzenia z psychoanalizą i egzystencjalizmem

Konteksty

• Boska komedia Dantego (wędrówka Józia),

• Gargantua i Pantagruel Rabelais’go (przejawy groteski, język),

• Kandyd Woltera (motyw wędrówki i powiastka filozoficzna jako gatunek),

• Pan Tadeusz Mickiewicz. (Zosia, dwór szlachecki),

• W poszukiwaniu straconego czasu Prousta (początek Ferdydurke – parodią przebudzenia Marcela z pierwszego tomu dzieła Prousta),

• poezja romantyczna (jako przedmiot parodii).

Słowa klucze

• „Pupa” (upupienie) – narzucona niedojrzałość.

• „Łydka” – nowoczesność, swoboda obyczajowa, erotyzm.

• „Gęba” – narzucona przez społeczeństwo maska, przypisany człowiekowi stereotyp.